KYC सुरक्षामा नयाँ युग: डिपफेक र नक्कली पहिचान चिन्न SAGEA ले ल्यायो ‘Helios’ प्रणाली
२१ वैशाख, काठमाडौं।
डिजिटल वित्तीय सेवाको विस्तारसँगै नेपालमा अनलाइन ठगी र नक्कली पहिचानको समस्या पनि उत्तिकै बढ्दो छ। FinTech कम्पनीहरूदेखि बैंकिङ संस्थासम्म, KYC अर्थात् Know Your Customer प्रक्रिया आज प्रत्येक नियमन प्राप्त संस्थाको अनिवार्य दायित्व बनिसकेको छ।
तर यो प्रक्रिया जति महत्त्वपूर्ण छ, त्यति नै कमजोर पनि। भक्तपुरस्थित आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स कम्पनी SAGEA ले यही कमजोरीलाई सम्बोधन गर्न Helios नामक एन्टरप्राइज-ग्रेड KYC प्रणाली विकास गरिरहेको छ।
समस्या के हो?
नेपालमा डिजिटल वालेट, मोबाइल बैंकिङ र अनलाइन कर्जाको प्रयोग तीव्र गतिमा बढिरहेको छ। तर यस विस्तारसँगै पहिचान धोखाधडीका परिष्कृत तरिकाहरू पनि देखिन थालेका छन्।
AI-निर्मित नक्कली अनुहार जसलाई अंग्रेजीमा deepfake भनिन्छ, पूर्व रेकर्ड गरिएका भिडियोहरूको दुरुपयोग, र डिजिटल रूपमा परिमार्जित कागजातहरूले परम्परागत KYC प्रणालीलाई छल्न सक्षम भइसकेका छन्।
परम्परागत प्रणालीहरूले प्राय: एउटै संकेत वा एउटै विश्लेषण विधिमा भर पर्दछन्। कुनैले फोटो मिलाउँछ, कुनैले भिडियो हेर्छ, तर आधुनिक ठगहरूले यी एकल प्रणालीहरूको सीमालाई राम्रोसँग बुझिसकेका छन्।
“नेपालको डिजिटल अर्थतन्त्र तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको छ, तर पहिचान प्रमाणीकरणको पूर्वाधार त्यसको गतिसँग मेल खाएको छैन,” SAGEA का CEO बासब झाले भने। “यो रिक्तता पूर्ति गर्नु नै Helios को मूल उद्देश्य हो।”
Helios भनेको के हो?
Helios एउटा मल्टि-सर्भिस KYC भेरिफिकेसन इञ्जिन हो। यसले भिडियो विश्लेषण, बायोमेट्रिक प्रमाणीकरण, कागजात प्रमाणीकरण र बहु-स्तरीय धोखाधडी पत्ता लगाउने क्षमतालाई एउटै कार्यप्रवाहमा एकीकृत गर्दछ।
प्रणाली उच्च-थ्रुपुट वातावरणका लागि डिजाइन गरिएको छ अर्थात् एकैसाथ धेरै प्रयोगकर्ताको भेरिफिकेसन प्रशोधन गर्न सक्षम।
SAGEA का अनुसार Helios ले औसतमा 15 सेकेन्डभन्दा कम समयमा सम्पूर्ण भेरिफिकेसन प्रक्रिया सम्पन्न गर्न सक्छ। परम्परागत KYC प्रणालीहरूमा यही प्रक्रियामा 1 देखि 2 घण्टासम्म लाग्ने गर्दछ।
कसरी काम गर्छ?
प्रणाली प्रयोगकर्ताको छोटो सेल्फी भिडियोबाट काम सुरु गर्दछ। सबैभन्दा पहिले एउटा जोखिम प्रि-स्क्रिनिङ तह सक्रिय हुन्छ जसले संदिग्ध अनुरोधहरूलाई प्रारम्भमै छान्छ। यसपछि धेरै विश्लेषण प्रक्रियाहरू एकैसाथ सञ्चालन हुन्छन्।
Helios मा active र passive दुवै liveness detection को व्यवस्था छ। active liveness मा प्रयोगकर्तालाई पलक झिम्काउने वा टाउको घुमाउने जस्ता निर्देशन दिइन्छ। passive liveness मा भने प्रयोगकर्तालाई कुनै निर्देशन नदिई प्रणालीले आफैँ सूक्ष्म जैविक संकेतहरूको विश्लेषण गर्दछ।
passive liveness ठगहरूले नक्कल गर्न अत्यन्त कठिन हुन्छ किनभने यसले यस्ता संकेतहरू खोज्छ जुन AI-निर्मित भिडियोले उत्पन्न गर्न सक्दैन।
अन्तमा प्रणालीले बहु-संकेत fusion मार्फत सबै विश्लेषणका नतिजालाई एकत्रित गरेर PASS, FAIL, वा MANUAL REVIEW मध्ये एउटा निर्णय दिन्छ। अस्पष्ट अवस्थाहरू स्वचालित रूपमा मानवीय समीक्षाका लागि पठाइन्छ।
भिडियो भेरिफिकेसनपछि Helios ले कागजात प्रमाणीकरण पनि गर्दछ। OCR प्रविधिले नेपाली नागरिकता, राहदानी, राष्ट्रिय परिचयपत्र र सवारीचालक अनुमतिपत्रबाट आवश्यक जानकारी स्वचालित रूपमा निकाल्दछ।
Advertisement
त्यसपछि document forgery detection मोड्युलले कागजात असली छ वा डिजिटल रूपमा परिमार्जित भनेर पत्ता लगाउँछ।
डेटा सार्वभौमिकताको प्रश्न
Helios को एउटा उल्लेखनीय पक्ष भनेको यसको on-premise deployment क्षमता हो। अधिकांश अन्तर्राष्ट्रिय KYC प्रदायकहरूले cloud-मात्र मोडेलमा काम गर्छन्, जसमा नेपाली प्रयोगकर्ताको संवेदनशील बायोमेट्रिक डेटा विदेशी सर्भरमा जाने सम्भावना हुन्छ।
Helios लाई संस्थाको आफ्नै सर्भरमा पूर्णरूपमा सञ्चालन गर्न मिल्छ। यसले Nepal Rastra Bank का KYC निर्देशिकाहरूसँग अनुपालन सुनिश्चित गर्न र प्रयोगकर्ताको डेटा देशभित्रै राख्न सहयोग पुर्याउँछ। private cloud वा hybrid मोडेलमा पनि deployment गर्न सकिन्छ।
यो पक्ष नेपालको डेटा सुरक्षा सन्दर्भमा विशेष महत्त्वको छ। वित्तीय संस्थाहरूले ग्राहकको बायोमेट्रिक जानकारी कहाँ भण्डार हुन्छ भन्ने प्रश्नको जवाफ दिन सक्नुपर्छ। on-premise क्षमताले यो प्रश्नको सिधा उत्तर दिन्छ।
नेपाली सन्दर्भमा निर्माण
SAGEA का अनुसार Helios नेपालको विशेष आवश्यकताहरूलाई ध्यानमा राखेर बनाइएको छ। document forgery detection मोड्युलका लागि कम्पनी नेपाली नागरिकतादेखि राहदानीसम्मका कागजातहरूको स्थानीय डेटासेट संकलन गरिरहेको छ।
नेपाली अनुहारको विशेषता र नेपाली कागजातहरूको ढाँचा अन्तर्राष्ट्रिय डेटासेटमा पर्याप्त प्रतिनिधित्व नभएको हुँदा विदेशी प्रणालीहरू नेपाली सन्दर्भमा कम प्रभावकारी हुने गर्छन्।
SAGEA ले यही अन्तरलाई स्थानीय डेटा र स्थानीय विशेषज्ञताले सम्बोधन गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
“हामी नेपालका लागि नेपालमा निर्माण गरिरहेका छौं। अन्तर्राष्ट्रिय समाधानलाई नेपालमा आयात गर्ने होइन, नेपालीको आवश्यकताअनुसार निर्माण गर्ने,” झाले थपे।
प्रणालीको वर्तमान अवस्था
SAGEA ले Helios को विकास आफ्नै स्रोतबाट गरिरहेको छ। कम्पनीका अनुसार प्रणालीका मुख्य मोड्युलहरू उन्नत विकास चरणमा पुगिसकेका छन् र नेपाली वित्तीय संस्थाहरूसँग deployment कार्य अघि बढिरहेको छ। OCR मोड्युल पहिले नै उत्पादन वातावरणमा सक्रिय भइसकेको छ।
प्रणालीको performance specification अनुसार deepfake detection मोड्युलको accuracy ९०% भन्दा बढी र depth तथा texture विश्लेषण मोड्युलको accuracy ९५% भन्दा बढी छ। OCR मोड्युलले छापिएका नेपाली कागजातमा ९५% भन्दा बढी accuracy हासिल गरेको SAGEA को दाबी छ।
व्यापक सन्दर्भ
नेपालमा KYC बजार अहिले धेरैहदसम्म अन्तर्राष्ट्रिय प्रदायकहरू वा आंशिक स्वदेशी समाधानमा निर्भर छ। पूर्णरूपमा on-premise, उच्च-प्रदर्शन र नेपाली सन्दर्भमा तालिम प्राप्त KYC प्रणाली अहिलेसम्म उपलब्ध छैन।
SAGEA को Helios यदि पूर्ण क्षमतामा उत्पादनमा आयो भने यो नेपालको वित्तीय प्रविधि पूर्वाधारमा एउटा उल्लेखनीय थप हुनेछ। विशेष गरी NRB को बढ्दो डिजिटल KYC सम्बन्धी नियामकीय दबाबका बीच यस्तो स्वदेशी समाधानको महत्त्व अझ बढ्ने देखिन्छ।
For more: SAGEA Launched Helios AI
