साइबर अपराध र फिसिङबाट कसरी बच्ने? यस्ता छन् ५ उपायहरू

११ असार, काठमाडौं ।

अहिलेको डिजिटल युगमा प्रविधिको विकाससँगै साइबर अपराध (Cyber Crime) र फिसिङ (Phishing) का घटनाहरू निकै तीव्र रूपमा बढिरहेका छन्। अलिकति मात्र सावधानी नअप्नाउँदा मानिसहरू आफ्नो कडा मिहिनेतको कमाइ र महत्त्वपूर्ण व्यक्तिगत विवरणहरू गुमाउन पुग्छन्।

यस्तो अवस्थामा डिजिटल दुनियाँमा आफूलाई कसरी सुरक्षित राख्ने त? यहाँ केही महत्त्वपूर्ण र व्यावहारिक उपायहरू प्रस्तुत गरिएको छ:

१. शङ्कास्पद लिङ्कहरूमा क्लिक नगर्ने (Don’t Click on Suspicious Links)

फिसिङको सबैभन्दा सामान्य तरिका भनेको नक्कली लिङ्क पठाउनु हो। “तपाईंलाई चिठ्ठा पर्यो”, “तपाईंको बैंक खाता बन्द हुँदैछ, तुरुन्तै यो लिङ्क खोल्नुहोस्”, वा “यो एप डाउनलोड गर्दा पैसा पाइन्छ” जस्ता प्रलोभन वा डर देखाएर मेसेज वा इमेल आउन सक्छन्। यस्ता अपरिचित र शङ्कास्पद लिङ्कहरूमा झुक्किएर पनि क्लिक गर्नु हुँदैन।

२. बलियो पासवर्ड र २-स्टेप भेरिफिकेसन राख्ने (Strong Password & 2FA)

• आफ्नो फेसबुक, इन्स्टाग्राम, इमेल, र मोबाइल बैंकिङ एपहरूमा बलियो पासवर्ड राख्नुहोस्।
• पासवर्डमा अंग्रेजी ठूला-साना अक्षर, नम्बर र सङ्केतहरू (@, #, $, *) को मिश्रण हुनुपर्छ।
• सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, आफ्ना सबै मुख्य खाताहरूमा Two-Factor Authentication (2FA) वा २-स्टेप भेरिफिकेसन अन गर्नुहोस्। यसले गर्दा कसैले तपाईंको पासवर्ड थाहा पाए पनि कोड बिना लगइन गर्न सक्दैन।

३. ओटीपी (OTP) र गोप्य पिन कहिल्यै सेयर नगर्ने

कुनै पनि बैंकका कर्मचारी, खल्ती/ईसेवाका प्रतिनिधि वा कुनै पनि सरकारी अधिकारीले तपाईंको OTP (One Time Password), पासवर्ड, वा एटीएमको PIN माग्दैनन्। यदि कसैले फोन गरेर “म बैंकबाट बोलेको, तपाईंको खाता रिन्यु गर्न ओटीपी चाहियो” भन्छ भने त्यो शतप्रतिशत ठगी (Fraud) हो।

Advertisement

४. आधिकारिक एप र वेबसाइटको मात्र प्रयोग गर्ने

कुनै पनि बैंक वा डिजिटल वालेटको सेवा प्रयोग गर्दा जहिले पनि आधिकारिक एप स्टोर (Google Play Store वा Apple App Store) बाट मात्र एप डाउनलोड गर्नुहोस्। वेबसाइट खोल्दा address bar मा https:// (जहाँ ‘s’ को अर्थ Secure हुन्छ) र हरियो तालाको चिन्ह छ कि छैन भनी ध्यान दिनुहोस्।

५. फ्रि वा पब्लिक वाइफाइ (Public Wi-Fi) मा मोवाइल बैंकिङ नगर्ने

बजार, रेस्टुरेन्ट वा बसपार्कमा पाइने खुला र निःशुल्क वाइफाइ प्रयोग गरेर मोबाइल बैंकिङ लगइन गर्ने वा अनलाइन सामान खरिद गर्ने गल्ती नगर्नुहोस्। यस्ता नेटवर्कहरू सुरक्षित हुँदैनन् र ह्याकरहरूले तपाईंको डाटा सजिलै चोर्न सक्छन्। बैंकिङ कारोबार गर्दा जहिले पनि आफ्नै मोबाइल डाटा वा सुरक्षित होम वाइफाइ प्रयोग गर्नुहोस्।

महत्त्वपूर्ण जानकारी

यदि तपाईं अनलाइन ठगी वा साइबर अपराधको शिकार हुनुभयो भने तुरुन्तै नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरो (भोटाहिटी, काठमाडौँ) मा सम्पर्क गरी उजुरी दर्ता गराउन सक्नुहुन्छ। साथै आफ्नो बैंकलाई तुरुन्तै जानकारी गराएर खाता ब्लक गर्नुपर्छ।

निष्कर्ष

साइबर सुरक्षाको पहिलो र सबैभन्दा ठूलो नियम भनेको “सजगता” हो। प्रविधिको प्रयोग गर्दा हतार गर्ने वा लोभमा पर्ने बानी नै साइबर अपराधीहरूको हतियार बन्ने गर्छ। त्यसैले, इन्टरनेट चलाउँदा सधैँ सचेत रहौँ र सुरक्षित रहौँ।

For More:-Prevent Cybercrime Phishing Safety