अन्तर्राष्ट्रिय भाषाविज्ञान ओलम्पियाड (IOL) मा नेपाललाई ऐतिहासिक पहिलो पुरस्कार: प्रज्ञान देवकोटालाई ‘विशेष प्रशंसा’

२० भदौ, काठमाडौं।

नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञान ओलम्पियाडको मञ्चमा एक नयाँ ऐतिहासिक सफलता हासिल गरेको छ। रोमानियाको बुखारेस्टमा सम्पन्न २३औं अन्तर्राष्ट्रिय भाषाविज्ञान ओलम्पियाड (IOL 2026) मा नेपाली विद्यार्थी प्रज्ञान देवकोटाले विशेष प्रशंसा (Honourable Mention) हासिल गर्दै देशका लागि यस प्रतियोगिताको इतिहासमै पहिलो पुरस्कार जितेका छन्।

विश्वभरका उत्कृष्ट माध्यमिक तहका विद्यार्थीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै देवकोटाले व्यक्तिगत तर्फ यो ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल गरेका हुन्।

चार सदस्यीय नेपाली टोलीद्वारा विश्व मञ्चमा उत्कृष्ट प्रदर्शन

यस प्रतियोगितामा नेपालको प्रतिनिधित्व चार सदस्यीय राष्ट्रिय टोलीले गरेको थियो। टोलीमा सहभागी अन्य प्रतिभाशाली विद्यार्थीहरू थिए:

• प्रज्ञान देवकोटा (विशेष प्रशंसा विजेता)

• प्रत्युष राज झा

• आयास श्रेष्ठ

• मिकाह राणा

उनीहरूले विश्वका शीर्ष विश्लेषणात्मक प्रतिभाहरूसँग व्यक्तिगत तथा समूहगत विधामा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।

एक दशक लामो प्रयास र दृष्टिकोणको प्रतिफल

नेपालको यो अन्तर्राष्ट्रिय सफलता सन् २०१७ मा चन्दन गुप्ताले नेपालमा भाषाविज्ञान ओलम्पियाडको जग बसालेसँगै सुरु भएको दीर्घकालीन अभियानको नतिजा हो।

“IOL जस्तो अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा सफलता प्राप्त हुनु झण्डै एक दशक लामो निरन्तर मिहिनेतको प्रतिफल हो,” हिमालयन कम्प्युटेसनल, लिंग्विस्टिक एण्ड एआई ओलम्पियाड इन नेपाल (HLON) का सह-संस्थापक तथा सह-अध्यक्ष चन्दन गुप्ताले भने। “सुरुआती वर्षहरूमा हामीले यस प्लेटफर्मको स्थापनाका लागि मात्रै काम गरेका थियौं; तर यस वर्ष हाम्रा विद्यार्थीहरूले विश्वका उत्कृष्ट विश्लेषणात्मक प्रतिभाहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छन् भन्ने प्रमाणित गरेर देखाएका छन्।”

नेपाली टोलीको तयारी र नेतृत्व

पारदर्शी छनोट प्रक्रिया: देशभरका माध्यमिक तहका विद्यार्थीहरूका लागि खुला गरिएको हिमालयन भाषाविज्ञान ओलम्पियाड नेपाल (HLON) को बहुचरणीय प्रतिस्पर्धा मार्फत राष्ट्रिय टोलीको छनोट गरिएको थियो।

प्राज्ञिक मार्गदर्शन: स्थापनाकालदेखि नै भाषाविज्ञान ओलम्पियाडलाई सहयोग गर्दै आउनुभएका प्राज्ञिक सल्लाहकार डा. बलराम प्रसाईंले टोलीको तयारी र एकेडेमिक मार्गदर्शन गर्नुभएको थियो।

व्यवस्थापन तथा नेतृत्व: टोली नेता सन्तोष प्रसाद साहले विद्यार्थीहरूको मेन्टरसिप, प्राविधिक तयारी, भिसा तथा अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा व्यवस्थापनको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए।

Advertisement

नेपालमा AI, NLP र computational linguistics को भविष्य

भाषाविज्ञान प्रतियोगिताहरू केवल भाषामा मात्र सीमित नभई ढाँचा पहिचान (Pattern Recognition), संरचनात्मक तर्क (Structural Reasoning), र गणितीय विश्लेषणात्मक क्षमता परीक्षणमा आधारित हुन्छन्।

HLON का अनुसार यस्ता प्रतियोगिताले नेपालमा प्राविधिक तथा डिजिटल जनशक्ति निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछन्:

1. प्राकृतिक भाषा प्रशोधन (Natural Language Processing – NLP)

2. कम्प्युटेसनल भाषाविज्ञान (Computational Linguistics)

3. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence – AI)

राष्ट्रिय भाषाविज्ञान ओलम्पियाडको आगामी संस्करण यसै वर्ष ब्रेन फाउन्डेसन (BRAIN Foundation) अन्तर्गत सुरु हुनेछ, जसले नेपालका राष्ट्रिय भाषाविज्ञान तथा कृत्रिम बुद्धिमत्ता ओलम्पियाड कार्यक्रमहरूको रेखदेख गर्दछ।

मुख्य विवरण र सारांश

अन्तर्राष्ट्रिय भाषाविज्ञान ओलम्पियाड (IOL) के हो?

अन्तर्राष्ट्रिय भाषाविज्ञान ओलम्पियाड (IOL) माध्यमिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूका लागि आयोजना गरिने १३ वटा प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञान ओलम्पियाडहरूमध्ये एक हो। सन् २००३ देखि वार्षिक रूपमा आयोजना हुँदै आएको यस प्रतियोगितामा पूर्व-भाषी ज्ञान आवश्यक नपरी, भाषामा आधारित तर्क र पहेलीहरू (puzzles) मार्फत विश्लेषणात्मक क्षमताको परीक्षण गरिन्छ।

For more: Pragyan Devkota Secures First-Ever Award