क्रिएटरदेखि स्टोरीटेलरसम्म: पराक्रम राणाको यात्राबाट सिक्नुपर्ने डिजिटल पाठहरू

१० कात्तिक,  काठमाडौं।

क्रिएटरदेखि स्टोरीटेलरसम्मको यात्राले हामीलाई दर्शकले अब कन्टेन्ट मात्र खोज्दैनन् भन्ने महत्त्वपूर्ण कुरा सिकाउँछ। उनीहरू त्यसमा आत्मीयता, गहिराइ र उद्देश्य पनि चाहन्छन्।

क्रिएटरले धेरै भिडियो बनाउने, ट्रेन्ड पछ्याउने र भ्युज गन्ने कुरामा ध्यान दिन्छन्। तर स्टोरीटेलरले कथामा, त्यसले दर्शकको मनमा छाड्ने प्रभावमा र त्यसबाट निर्माण हुने कम्युनिटीमा ध्यान दिन्छन्।

नेपालमा युवा पुस्ताले अहिले टिकटक जस्ता प्लेटफर्ममार्फत नयाँ कुरा सिक्ने र विभिन्न विचारबारे जानकारी लिने क्रम बढिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा यी दुईबीचको भिन्नता झनै महत्त्वपूर्ण बनेको छ।

हालै त्रिभुवन विश्वविद्यालयको केन्द्रीय पत्रकारिता तथा आमसञ्चार विभाग (CDJMC) मा आयोजित टिकटक मास्टरक्लासमा कन्टेन्ट क्रिएटर पराक्रम राणाले आफूले कसरी यो परिवर्तन आत्मसात् गरे भन्ने अनुभव बाँडेका थिए। उनको यात्राले पत्रकारिताका विद्यार्थी र प्रभावकारी ढङ्गले कथा भन्न चाहने सबैलाई महत्त्वपूर्ण पाठ सिकाउँछ।

क्रियटरबाट स्टोरीटेलरको यात्रालाई नजिकबाट बुझ्न हामी पराक्रम राणाको अनुभवबाट सिक्न सक्छौँ। उनको यात्रा सन् २०२० मा कोभिड महामारीका बेला सुरु भएको थियो। उनी भन्छन्, “त्यही समयमा टिकटक सुरु हुनु र संयोगवश कोभिडका बेला नेपालमा घर फर्केर बसेको समयमा मैले यसको प्रयोग सुरु गर्न पाएँ, यसका लागि म टिकटकलाई धन्यवाद दिन चाहन्छु।” उनले एक वर्षअघि वा पछि यसको प्रयोग सुरु गरेका भए, उनी मुम्बईमा हुन्थे र सम्भवतः त्यहीँ बसिरहेका हुन्थे। तर उनलाई नेपालमै बसिरहन प्रेरित गर्ने आधार उनका दर्शक थिए।

आफ्ना कथाहरू र वास्तविक व्यक्तित्वमार्फत उनले एउटा कम्युनिटी निर्माण गरेका थिए। नेपालका धेरै मानिसबाट पाएको माया र प्रशंसाले नै आफूलाई नेपालमै बसिरहन प्रेरित गरेको उनी बताउँछन्।

यो यात्राका क्रममा उनले सफलता हासिल गर्न समय लाग्ने कुरा पनि सिके। सफलता रातारात प्राप्त हुँदैन, धैर्य गरे त्यसको प्रतिफल अवश्य मिल्छ। यदि उनले सुरुवाती दिनको आफूलाई केही सुझाव दिन पाउँथे भने, त्यो निकै सरल हुने थियो। उनी भन्छन्, “म अलि पहिलेको आफूलाई धैर्य गर्न र विशेषगरी, जे हुन्छ राम्रै हुन्छ भन्ने विश्वास राख्न भन्थेँ।

निरन्तरता दिईरहनुहोस् र आफूमाथि विश्वास राख्नुहोस्!” सम्पादन, कन्टेन्ट निर्माण र क्यामेराको एङ्गल मिलाउने जस्ता सीपहरू अनुभवसँगै विकास हुँदै जान्छन्। समय बित्दै जाँदा हरेक क्रिएटरले आफ्नो छुट्टै शैली र तरिका पहिल्याउँछन्।

यस क्रममा उनले स्टोरीटेलरले आफ्नो जीवनका सबै कुरा देखाउनुपर्दैन भन्ने अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा पनि सिके। अनलाइनमा दर्शकले देख्ने हँसिलो र चञ्चले पराक्रम उनको व्यक्तित्वको एउटा पाटो मात्र हो। अनलाइनबाहिर उनी आफूलाई घरमै बस्न रुचाउने व्यक्ति बताउँछन्।

उनलाई अरूसँग घुलमिल हुन जति मन पर्छ, त्यति नै आफ्नै साथमा समय बिताउन पनि मन पर्छ। कुनै कुनै दिन त उनी कसैलाई नभेटी आफ्नै कोठामा बस्न रुचाउँछन्। अरू मानिसजस्तै उनी पनि कहिलेकाहीँ शान्त, भावुक र मुड स्विंग भइरहने स्वभावका हुन्छन्। उनी सधैँ खुसी र उत्साहित महसुस गर्दैनन्।

आफ्नो व्यक्तित्वको यो पाटो उनी अनलाइनमा देखाउँदैनन्। व्यक्तिगत भावना आफ्ना निजि कुरा हुन् र दर्शकलाई आफ्नो हरेक मनस्थिति देखाउनैपर्छ भन्ने पनि छैन। युवा क्रिएटरहरूले यो कुरा बुझ्नु जरुरि छ।

उनको कन्टेन्टले मानिसहरूको जीवनमा वास्तविक प्रभावसमेत पारेको छ। उनी भन्छन्, “कतिपय हजुरबा–हजुरआमाले मेरो कन्टेन्ट हेरेपछि आफ्ना नातिनातिनाको यौनिकतालाई बुझ्न र त्यसलाई स्वीकार गर्न सकेको बताउनुभएको छ। यस्तो कुरा सुन्दा मलाई असाध्यै खुसी लाग्छ।” यस्ता अनुभवले एउटा भिडियो कति परसम्म पुग्न सक्छ भन्ने देखाउँछन्।

Advertisement

यसले परिवारका सदस्यबीच कुरा गर्न कठिन भइरहेका विषयमा मानिसहरूको घरभित्रै पुगेर संवाद सुरु गर्न मद्दत गर्न सक्छ। तर धेरै मानिससम्म पुग्ने यो क्षमतासँगै जिम्मेवारी पनि आउँछ। पराक्रमका लागि यसको अर्थ कुन बेला नबोल्नु उचित हुन्छ भन्ने बुझ्नु पनि हो। उनी भन्छन्, “कुनै विषयमा पर्याप्त ज्ञान छैन भने केवल इन्गेजमेन्ट बढाउनकै लागि सधैँ केही न केही बोलिरहनु भन्दा चुप बस्नु नै राम्रो हुन्छ।” उनी आफ्नो कन्टेन्ट सरल र विषयवस्तुमा केन्द्रित राख्छन् तथा आफूले बुझेका विषयमा मात्र बोल्छन्।

नेपालका क्रिएटरहरूबीच गलत सूचना फैलिने समस्या सामान्य बनेको र त्यस्तो सूचना फैलाउनेहरूमाथि पर्याप्त कारबाही नभएकोमा उनी चिन्तित छन्। उनले आफैँले पनि यसको अनुभव गरेका छन्। केही मानिसले कुनै सत्यता नभएका कुरालाई आधार बनाएर उनीमाथि आरोप लगाएका थिए।

उनको अनुभवले पत्रकार र क्रिएटर दुवैलाई एउटा महत्त्वपूर्ण पाठ सिकाउँछ। आफूलाई विश्वास गर्ने मानिसहरूलाई तपाईंले छिटो सूचना दिनुभन्दा सही सूचना दिनु जरुरि हुन्छ। अनुमानका भरमा बोल्नुभन्दा बरू चुप बस्नु राम्रो हुन्छ।

सार्वजनिक रूपमा देखिने भएपछि नकारात्मक टिप्पणी र घृणाको सामना पनि गर्नुपर्छ। यसबारे पराक्रमको सुझाव स्पष्ट र व्यावहारिक छ। उनी भन्छन्, “तपाईँले हरेक व्यक्तिबाट प्रशंसा र माया पाउने अपेक्षा गर्न सक्नुहुन्न।

त्यसैले मेरो सुझाव छ, आफ्नो व्यवहारप्रति सचेत रहनुहोस्, असल नियत राख्नुहोस्, गल्ती भए त्यसको जिम्मेवारी लिनुहोस्, तर अगाडि बढ्न नछोड्नुहोस्।” क्रिएटरको दर्शक सङ्ख्या बढ्दै जाँदा केही मानिसलाई उसको कन्टेन्ट मन नपर्न सक्छ। कसैलाई कन्टेन्ट बनाउने व्यक्ति नै मन नपर्न सक्छ भने कसैलाई उसले प्रगति गरेको वा आफ्ना विचार खुलेर राखेको कुरा पनि मन नपर्न सक्छ।

यस्तो अवस्थाका लागि पूर्ण रूपमा तयार रहन कसैलाई पनि सजिलो हुँदैन। त्यसैले मानिसहरूले आफ्नो कुरा गलत रूपमा बुझिदिँदा पनि अचम्म मान्नुपर्दैन। यस्ता कुराले दुःख दिन्छ र पराक्रम पनि यसलाई सामान्य कुरा भनेर टार्दैनन्। बरू उनलाई लाग्छ, यस्तो अवस्थामा सोचविचार गरेर अघि बढ्नु, असल नियत राख्नु, वास्तविक गल्ती भए स्वीकार गर्नु र अरूको नकारात्मक सोचलाई आफ्नो यात्राको सीमा तय गर्न नदिनु नै सही उपाय हो। उनी आफूलाई सम्हाल्न इच्छाशक्तिमा मात्र भर पर्दैनन्।

आफ्नो मानसिक शान्ति कायम राख्न उनी टिकटकका विभिन्न सेफ्टी फिचरको प्रयोग गर्छन्। उनी भन्छन्, “क्रिएटर केयर मोड र किवर्ड फिल्टर मेरा लागि निकै उपयोगी साबित भएका छन्। यी फिचरहरूले नै मलाई यो यात्रामा निरन्तर अघि बढ्न मद्दत गरेका छन्।” यी फिचरले सार्वजनिक रूपमा सक्रिय हुँदा आउने नकारात्मक टिप्पणी र प्रतिक्रियालाई व्यवस्थापन गर्न मद्दत गर्छन्।

उनी सबै क्रिएटरहरूलाई यस्ता फिचर प्रयोग गर्न सुझाव दिन्छन्। कन्टेन्ट निर्माण सुरु गर्दै गरेका व्यक्तिका लागि यो व्यावहारिक सिकाइ हो। सार्वजनिक रूपमा देखिएपछि आलोचनाको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ, तर आफूले सीमा निर्धारण गर्न, उपलब्ध सुरक्षा सुविधाको प्रयोग गर्न र आफ्नो मानसिक शान्तिको ख्याल राख्न सकिन्छ। यसले निरन्तर सिर्जनात्मक काम गरिरहन मद्दत गर्छ।

पराक्रमबाट हामीले के सिक्न सक्छौँ?

छिटो सफलता हासिल गर्नुभन्दा निरन्तरता र धैर्य महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। दर्शकप्रति चासो र सम्मान राख्दा उनीहरूसँग वास्तविक सम्बन्ध निर्माण हुन्छ। जिम्मेवार ढङ्गले कथा भन्नु भनेको सहज अवस्था होस् वा असहज, सही सूचना दिनु, इमानदार रहनु र अरूप्रति संवेदनशील हुनु हो।

तपाईँ आफूलाई क्रिएटर भन्नुहोस् वा स्टोरीटेलर, पराक्रमको यात्राले तपाईँका दर्शक केवल एउटा सङ्ख्या होइनन् एउटा सरल र महत्त्वपूर्ण कुरा सिकाउँछ।

उनीहरू वास्तविक मानिस हुन्, जसले आफ्नो समय र ध्यान तपाईँलाई विश्वास गरेर दिएका हुन्छन्। प्रविधि र प्लेटफर्महरू परिवर्तन भइरहनेछन्, तर लामो समयसम्म टिकिरहने स्टोरीटेलरहरू तिनै हुनेछन्, जसले जिम्मेवारी, संवेदनशीलता र आत्मीयताका साथ कथा सुनाउने गर्छन्।

For more: From Creator to Storyteller