नेपालमा अटोमोबाइल उद्योगको ५ दशक: ५५ लाख सवारीसाधनदेखि ‘मेड इन नेपाल’ पवेलियनसम्मको कथा
७ भदौ, काठमाडौं।
नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसन अफ नेपाल स्थापना भएको दुई वर्षपछि, सन् १९७७ मा नेपालले वर्षभरिमा ८०१ वटा नयाँ सवारीसाधन दर्ता गरेको थियो ।
आज देशमा करिब ५५ लाख सवारीसाधन दर्ता छन् । नयाँ दर्तामध्ये करिब ८४ प्रतिशत मोटरसाइकल छन् यो एउटा तथ्याङ्कले सामान्य नेपाली कसरी हिँड्छ भन्ने कुरा कारसम्बन्धी कुनै पनि आँकडाभन्दा राम्ररी बताउँछ ।
यी दुई अंकको बीचमा पचास वर्ष छन् जुन कसैले योजना बनाएर ल्याएको थिएन ।
निर्माण भएको संरचनाको आकार नाप्न सकिन्छ । विगत पाँच आर्थिक वर्षमा नेपालले करिब ४७० अर्ब रुपैयाँ बराबरका सवारी तथा सम्बन्धित सामग्री आयात गर्यो र त्यसमा करिब ३५१ अर्ब रुपैयाँ भन्सार तिर्यो ।
पछिल्लो एक आर्थिक वर्षमै यस क्षेत्रले राज्यलाई ७५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व बुझायो । नेपालमा यति ठूलो परिमाणमा योगदान गर्ने उद्योग निकै कम छन्, र तीमध्ये प्रायः कसैलाई पनि ‘उपभोगको बानी’ नभई ‘उद्योग’ का रूपमा चर्चा गरिँदैन ।
राजस्वभन्दा बाहिर निर्माण भएको कुरा गन्न गाह्रो छ, तर त्यो अझ महत्त्वपूर्ण छ प्रत्येक प्रदेशसम्म फैलिएको डिलर सञ्जाल, पार्ट्स तथा आफ्टरमार्केट आपूर्ति शृंखला, तालिमप्राप्त मेकानिक र सर्भिस टेक्निसियन, तलबमै गाडी किन्न सकिने बनाइदिने अटो फाइनान्स, आम बजारसम्म पुगेको सवारी बीमा, र उत्सर्जन, सुरक्षा तथा करसम्बन्धी नीतिमा सरकारसँगको निरन्तर संवाद ।
यीमध्ये कुनै पनि आफैँ हुने कुरा थिएन । सबैलाई दशकौं लाग्यो ।
Advertisement
अनि पछिल्ला केही वर्षमा वाक्य नै बदलियो ।
स्वर्ण जयन्ती संस्करणमा रहने ‘मेड इन नेपाल / मेड फर नेपाल’ प्याभिलियनमा नेपालभित्रै उत्पादन वा एसेम्बल गरिएका सवारीसाधन र अटोमोबाइल सामग्री प्रदर्शन गरिनेछन् । करिब आठ नेपाली उत्पादक सहभागी हुनेछन् जसमा विद्युतीय मोटरसाइकल, अटोमोटिभ ब्याट्री, ल्युब्रिकेन्ट र हेलमेट उत्पादकहरू पर्छन् । यसअन्तर्गत यात्री, एसियन ब्याट्रिज, कोहिनूर प्लास्टिक इन्डस्ट्रिज, नेपाल ल्युब आयल र पूर्वाञ्चल ल्युब आयल रहेका छन् — यहाँ कुनै क्रम वा प्राथमिकताबिना उल्लेख गरिएको । [अन्तिम सूची नाडा सचिवालयबाट पुष्टि गर्नुपर्ने]
दुई सय स्टलको फ्लोरमा यो सानो हिस्सा हो । त्यसैले यसलाई बढाइचढाइ नगरी स्पष्ट भन्नु नै उचित हुन्छ अटोमोबाइलको अर्थमा नेपाल उत्पादक मुलुक होइन, र कुनै पनि प्रदर्शनीले रातारात बनाउन सक्दैन । तर नाडाको पचास वर्षको ठूलो हिस्सामा आफ्नो कुनै पनि अटोमोटिभ उत्पादन नबनाउने देशले अहिले केही बनाउन थालेको छ, र तिनलाई आयातित सामानकै छेउमा टेबुलमा राख्न सक्ने भएको छ ।
स्वदेशी उत्पादनको कथासँगै निरन्तरताको कथा पनि छ । सुजुकी र टाटा जस्ता ब्राण्डहरू दशकौंदेखि नेपाली सडकको हिस्सा छन् यति लामो समय, कि धेरै अवस्थामा एउटै परिवारले तीन पुस्तासम्म एउटै डिलरबाट गाडी किनेका छन् ।
“हामीले दिन खोजेको सन्देश यही हो नेपाल अब गाडी आयात गर्ने देशमा मात्र सीमित छैन । हामी बिस्तारै आत्मनिर्भरता र स्वदेशी उद्योगतर्फ बढिरहेका छौं ।” — Surendra Kumar Upreti, President, NADA
पचास वर्षअघि यो संगठन नेपालमा गाडी भित्र्याउनेहरूको प्रतिनिधित्व गर्न बनेको थियो । आज यसले गाडी भित्र्याउने, जोड्ने, वित्त उपलब्ध गराउने, बीमा गर्ने, सर्भिस गर्ने, पार्ट्स आपूर्ति गर्ने र बढ्दो रूपमा केही बनाउने सबैको प्रतिनिधित्व गर्छ ।
यो जन्मोत्सव होइन । यो फरक देश हो ।
For more: Nepal Shifted From Auto Imports to Manufacturing
