कलेजो प्रत्यारोपणमा ९२ प्रतिशत सफलता: लिभर सिरोसिस के हो ? बच्ने उपाय र डा. एकानन्द सिंहको सुझाव

२३ पुष २०८२, काठमाडौं ।

नेपालमा पछिल्लो समय कलेजोसम्बन्धी गम्भीर रोग लिभर सिरोसिस का बिरामीहरूको संख्या तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। समयमै रोग पत्ता नलाग्दा र उचित उपचार नपाउँदा धेरै बिरामीले ज्यान गुमाइरहेका छन्।

तर कलेजो प्रत्यारोपण सर्जन डा. एकानन्द सिंहका अनुसार नेपालमै गरिएको कलेजो प्रत्यारोपण (Liver Transplant) को सफलता दर ९२ प्रतिशत रहेको छ, जुन आशाजनक उपलब्धि हो।

लिभर सिरोसिस के हो ?

लिभर सिरोसिस भनेको स्वस्थ कलेजोका कोषिकाहरू बिस्तारै नष्ट हुँदै जानु, कडा हुनु र स्कारिङ (दाग बस्ने) प्रक्रिया बढ्दै जानु हो। यो कलेजो फेल हुने अन्तिम अवस्था मानिन्छ। एक पटक सिरोसिस भइसकेपछि कलेजो सामान्य अवस्थामा फर्कन सक्दैन।

नेपालमा लिभर सिरोसिसका प्रमुख कारणहरू

डा. सिंहका अनुसार नेपालमा लिभर सिरोसिसका प्रमुख कारणहरू यस प्रकार छन्:

• अत्यधिक रक्सी सेवन (नेपालमा सबैभन्दा ठूलो कारण)

• हेपाटाइटिस ‘बी’ र ‘सी’ भाइरसको संक्रमण

• मधुमेह (सुगर), थाइराइड र उच्च रक्तचाप

• अटोइम्युन रोगहरू

• पित्तनली (Bile Duct) सम्बन्धी समस्या

यी कारणहरू समयमै नियन्त्रण नगरिए कलेजो पूर्ण रूपमा क्षति पुग्ने जोखिम बढ्छ।

लिभर सिरोसिसका लक्षण

लिभर सिरोसिसको सबैभन्दा खतरनाक पक्ष भनेको सुरुवाती चरणमा कुनै लक्षण नदेखिनु हो। रोग बढ्दै जाँदा निम्न लक्षण देखिन सक्छन्:

• पेटमा पानी जम्ने

• जन्डिस (आँखा र छाला पहेंलो हुनु)

• अत्यधिक थकान र कमजोरी

• तौल घट्दै जानु

• पाचन समस्याहरू

यी लक्षण देखिँदा रोग धेरै अगाडि बढिसकेको हुन्छ।

Advertisement

उपचारका विकल्प: किन कलेजो प्रत्यारोपण अन्तिम उपाय ?

डा. एकानन्द सिंहका अनुसार एक पटक सिरोसिस भइसकेपछि औषधिले कलेजोलाई पहिलेकै अवस्थामा फर्काउन सक्दैन। त्यसैले:

कलेजो प्रत्यारोपण (Liver Transplant) नै अन्तिम र प्रभावकारी उपचार विकल्प हो।

नेपालमा कलेजो प्रत्यारोपणको अवस्था

नेपालमै अहिले कलेजो प्रत्यारोपण सेवा उपलब्ध हुन थालेको छ, जसले बिरामीलाई विदेश जानुपर्ने बाध्यता घटाएको छ।

प्रमुख जानकारी

• उपलब्ध अस्पतालहरू: किस्ट मेडिकल कलेज लगायत केही अस्पताल

• लागत: करिब ३५ देखि ४० लाख रुपैयाँ

• सफलता दर: ९२ प्रतिशत

• दाता (Donor): हाल नेपालमा जीवित दाता (Living Donor) बाट मात्र प्रत्यारोपण गरिन्छ

कलेजो दान सुरक्षित छ ?

डा. एकानन्द सिंहका अनुसार कलेजो दान गर्ने व्यक्तिलाई दीर्घकालीन रूपमा ठूलो असर पर्दैन।

“कलेजो दान गरेको ४ देखि ६ हप्ताभित्र कलेजो पुनः पलाएर पुरानै साइजमा फर्किन्छ। दाताले सामान्य र स्वस्थ जीवन बिताउन सक्छन्।” – डा. एकानन्द सिंह

लिभर सिरोसिसबाट बच्ने उपायहरू

विशेषज्ञहरूका अनुसार निम्न सावधानी अपनाए लिभर सिरोसिसको जोखिम घटाउन सकिन्छ:

• रक्सी सेवन नगर्ने वा अत्यन्त सीमित गर्ने

• हेपाटाइटिस ‘बी’ को खोप लगाउने

• नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गर्ने

• मधुमेह र उच्च रक्तचाप नियन्त्रणमा राख्ने

• स्वस्थ आहार र जीवनशैली अपनाउने

निष्कर्ष

लिभर सिरोसिस ज्यान जानेसम्मको गम्भीर रोग भए पनि समयमै पहिचान, जीवनशैली सुधार र आवश्यक परे कलेजो प्रत्यारोपण मार्फत जीवन बचाउन सकिन्छ। नेपालमै ९२ प्रतिशत सफलता दरका साथ कलेजो प्रत्यारोपण सम्भव हुनु स्वास्थ्य क्षेत्रका लागि ठूलो उपलब्धि हो।

For more: Surgeon Ekanand Sing Highlights